Was de zelfstandige weg alleen een gevolg van het verlies van uw baan, of speelde u al eerder met de gedachte aan een eigen bedrijf?
Tot mijn vijftigste, na 25 jaar werk bij Gorenje op het gebied van koeltechniek en hernieuwbare energie, had ik er zelfs in mijn dromen niet aan gedacht om voor mezelf te beginnen, wat toen vaak gelijkgesteld werd met particulier ondernemerschap. Het was vooral mijn vrouw Cvetka die mij overtuigde om een eigen bedrijf te starten. Ze zei: ‘Begin liever voor jezelf, want je hebt genoeg kennis en ervaring. Je kunt beginnen in de smidse van mijn vader in een deel van de schuur. Op de ladder van de nabijgelegen hooiruif en aan de pruimenbomen kun je de onderdelen van de nieuwe machines spuiten. Het magazijn komt in het honderd jaar oude houten huis en je kantoor heb je gewoon in ons huis, dicht bij mij. Ik doe de boekhouding, maak de lunch en maak schoon.’
Hoe was het begin?
We hadden nog geen twee jaar nodig voordat (het toenmalige) Termo-tehnika bekend werd om zijn warmtepompen voor sanitair warm water en kelderkoelers. De vraag naar de producten groeide snel. Gelukkig begonnen de ouders van mijn vrouw hun landbouwactiviteiten langzaam af te bouwen. We bouwden de landbouwruimtes snel om en namen extra medewerkers aan. Aan het begin van het nieuwe millennium waren we al met bijna een dozijn. We verdronken in het werk, vooral toen we op beurzen in Celje en Gornja Radgona begonnen te staan.
Elk begin is moeilijk, en ook bij u ging waarschijnlijk niet alles volgens plan …
In de jaren negentig was het bijvoorbeeld moeilijk om aan een compressor of koudemiddel te komen. Met mijn vrouw ging ik vaak naar Oostenrijk om daar in te kopen, waarna we dure invoerrechten betaalden. Het grote verschil tussen het bedrijf van het begin en dat van nu werd met de uitbreiding kleiner, de producten werden steeds beter, met een mooi design en een hoge kwaliteit. Er werd nog steeds in campagnes gewerkt. Vaak maakten we de werkdag vrijwillig en op eigen initiatief langer, soms ook in het weekend, omdat we allemaal enthousiast waren over het succes en gedreven om te werken. Door voortdurende verstoringen in de productie, als gevolg van een te breed programma, slaagden we er ook niet in het productieproces te optimaliseren. Daarom besloot de leiding al snel sommige meer ambachtelijke werkzaamheden te laten vallen en zich steeds meer te richten op serieproductie, vooral van warmtepompen.
“Warmtepompen voor verwarming maakten een ongekende verdere groei van het bedrijf mogelijk. In 2007 werd die groei bekroond met de titel Zasavsko-Savinjska Gazela. Dat was een vrij onverwachte erkenning voor een bedrijf dat nog maar kort bestond, maar zich op alle gebieden snel ontwikkelde. In die periode hadden we nauwelijks twintig medewerkers.”
U hebt het bedrijf opgebouwd in een tijd van onzekerheid, politieke veranderingen en zonder reclame en verkoop zoals we die vandaag kennen. Hoe zorgde u in de jaren negentig voor naamsbekendheid en verkoop?
We presenteerden de warmtepompen vooral in enkele grotere winkelcentra, vaak samen met een collega die lezingen gaf over zonnecollectoren. Omdat de toestellen elkaars concurrenten waren, ontstond er soms flink wat discussie onder het publiek over wat beter was: collectoren of warmtepompen. De verkoop liep vooral via mond-tot-mondreclame, later gingen we ook naar beurzen.
Dat waren zeker andere tijden. Er zijn vast veel van zulke anekdotes?
Inderdaad. Voor het vervoer moesten we bijvoorbeeld een passende aanhanger maken voor onze personenauto, een Renault R19. Tegen het einde van zijn levensduur, beladen met drie personen en 500 kilo vracht, kwam hij de hellingen van het heuvelachtige Slovenske gorice niet meer op. Vaak moesten twee collega’s een paar honderd meter uitstappen, en het kwam ook voor dat we de zwaardere vracht uit de aanhanger moesten halen.
In 2015 verhuisde het bedrijf naar grotere ruimtes, op een steenworp afstand van de eerste locatie. Hoe verliep dat?
In 2011 zaten we voor de derde keer krap in onze ruimte. We hadden al zo’n veertig medewerkers. We besloten een nieuw perceel te zoeken op het nieuwe bedrijventerrein van de gemeente Braslovče in Trnava, bij de afrit Šentrupert van de snelweg. Toen begon een bijzonder verhaal over de terughoudendheid van staat en gemeente tegenover ondernemerschap in Slovenië. Als procuratiehouder heb ik me drie jaar lang beziggehouden met allerlei bureaucratie, van de gemeente Braslovče tot de ministeries, om op het al gereserveerde terrein te mogen bouwen. In 2015 lukte het ons een modern bedrijfs- en productiegebouw van meer dan 5.000 m2 te bouwen, met ruimte voor zo’n 130 medewerkers. We hebben als leeuwen voor deze locatie gevochten, vooral omdat ze vlak bij de oude werkplaats en onze huizen ligt. Een grote meerwaarde is ook dat ze in het midden van de Savinja-vallei (Slovenië) ligt, op het kruispunt van de snelweg Ljubljana – Maribor en de geplande aansluiting van de derde ontwikkelingsas richting Koroška en Dolenjska.
In het nieuwe gebouw staat een groot, modern laboratorium voor ontwikkeling en nauwkeurige metingen van de werking van de toestellen, ook in de zwaarste weersomstandigheden. Hoe voerde u metingen uit toen er nog geen laboratorium was?
Buiten het toenmalige hoofdgebouw maakten we een geïmproviseerde tent, zodat we de klimaatomstandigheden voor de metingen beter konden nabootsen. Het montagelaboratorium had geïsoleerde wanden en was uitgerust met airconditioners, waardoor de metingen makkelijker werden en al betrouwbaar waren. Dat was een grote stap naar eenvoudiger ontwikkelingswerk, dat altijd ons uitgangspunt is geweest.
Wat vindt u het grootste verschil tussen het begin van het bedrijf en nu, nu het in alle opzichten is gegroeid?
Het kortste en vrij juiste antwoord is: bijna alles. In absolute zin is er een enorm verschil in alles, behalve misschien in kennis, want die was er meer dan genoeg voor de behoeften van toen.
“Het verschil tussen het bedrijf van dertig jaar geleden en nu kan ik laten zien met een ‘spoorwegvergelijking’. Toen reden we in afgedankte goederenwagons over bochtige sporen met een kolenlocomotief. Nu, na dertig jaar, razen we in moderne, ook dubbeldeks treinstellen over een vrij recht, dubbelsporig en geëlektrificeerd traject.”
Vandaag werkt het bedrijf samen met verschillende, vooral Sloveense leveranciers van onderdelen, omdat de productie massaal is en het niet zinvol zou zijn alle onderdelen zelf te maken. Hoe kwam u in het begin aan bepaalde onderdelen?
De frames maakten we zelf en we zetten zelf het plaatwerk. Ik hing in de wei de plaatdelen en buizen aan de takken van de bomen, waste ze eerst en spoot ze dan in het wit, grijs of een andere kleur, zodat ik soms bijna omviel van al die dampen. En die verf hield op een of andere manier wonderwel stand (lacht).
U was een van de belangrijkste initiatiefnemers van subsidies voor de aankoop van warmtepompen, zoals we die vandaag nog kennen en die door Eko sklad worden toegekend …
Dat was vooral een pioniersperiode van ontwikkeling, verspreiding, gebruik en subsidiëring van toestellen en systemen in het inmiddels zelfstandige Slovenië. In die tijd leerde ik ook veel Sloveense experts op dit gebied kennen. Een grote hulp waren vooral mijn collega’s van de Faculteit Werktuigbouwkunde in Ljubljana: de helaas overleden prof. dr. Peter Novak, ooit ook mijn mentor, en de nog steeds actieve prof. dr. Alojz Poredoš, de toonaangevende Sloveense expert op het gebied van koeltechniek. Al die inspanningen hebben ondanks enkele tegenstanders toch bevredigende resultaten opgeleverd. We hebben een goed systeem voor het stimuleren van hernieuwbare energie, dat naar mijn overtuiging goed vergelijkbaar is met dat van andere EU-landen.
We weten dat een idee en een product alleen niet genoeg zijn voor een succesvol bedrijf. Welke eigenschappen zijn nodig om een succesvol bedrijf te leiden?
Je moet al van nature een aantal eigenschappen hebben, zoals doorzettingsvermogen, ijver, flexibiliteit, moed, een goede omgang met mensen en natuurlijk de nodige kennis. We mogen ook wat startkapitaal niet vergeten, en een beetje geluk is ook welkom. Het lijkt erop dat ik daar ook een beetje van had. Hetzelfde kan ik nu zeggen over mijn opvolgers, die mij in de meeste van de genoemde eigenschappen overtreffen.
U noemt uw opvolgers … U hebt zich ongeveer vijf jaar geleden uit het bedrijf teruggetrokken en uw zoon Bogdan heeft uw werk overgenomen. KRONOTERM is tegelijk een synoniem voor een familiebedrijf, en al die jaren is ook de bredere familie bij het werk betrokken. Wat kunt u zeggen over de huidige leiding van het bedrijf?
In het algemeen, en ook afgaand op de resultaten, kan ik zeggen dat mijn vrouw en ik goede opvolgers hebben. Mijn zoon Bogdan als directeur en zijn vrouw Nives kunnen soms een ongelooflijke werkdruk aan, zeker als je daar de zorg voor een gezin met drie kleine kinderen bij optelt. Ook mijn schoonzoon dr. Dean Besednjak is hele dagen met het bedrijf bezig, als adjunct-directeur en hoofd van de afdeling klantenservice. Daarbij wordt hij gesteund door onze dochter Nataša, die mede-eigenaar van het bedrijf is en als wiskundelerares werkt bij het Srednji šolski center in Celje. Ook mijn nicht Alenka mag niet worden vergeten; zij maakt het leidende trio compleet en werkt al meer dan twintig jaar als boekhouder in het bedrijf. Al deze voormalige collega’s van mij zouden in de christelijke wereld de naam Heilige Drie-eenheid verdienen.
Het bedrijf viert dit jaar zijn 30-jarig bestaan. Welke gedachten komen bij u op bij zo’n belangrijk jubileum?
De overgang van een ambachtelijke werkwijze naar zo’n groot bedrijf als nu vroeg om de invoering van talrijke processen en het uitwerken van nauwkeurige strategieën. Die weg is zeker niet eenvoudig en vroeg vooral veel tijd en een andere mentaliteit van de medewerkers. Werken in zo’n prettige omgeving is een groot plezier geworden, bekroond met een nog snellere groei van het bedrijf. Als we zo doorgaan, hebben we tien jaar na de verhuizing de geplande 130 medewerkers en produceren we voor 50 miljoen aan warmtepompen. Dat betekent dat we voor de vierde keer krap in onze ruimte komen te zitten.
Waar bent u het meest trots op?
Ik ben trots op de hele leiding van het bedrijf, omdat die het bedrijf succesvol, correct, verantwoordelijk en eerlijk leidt. Het bedrijf is auditplichtig en elk jaar is afgesloten met een goedkeurende verklaring zonder voorbehoud. Dank aan directeur Bogdan, zijn adjunct Dean en het hele team voor de gazelle-successen in al die jaren. Onze prestaties verrijken Slovenië, en de mooie en zeer efficiënte producten maken klanten blij en laten onze prachtige planeet Aarde vrijer ademen. Mijn vrouw Cvetka en ik zijn er erg trots op dat wat we dertig jaar geleden hebben gezaaid, ons allemaal een mooie en rijke oogst heeft opgeleverd.
Voor meer informatie over de warmtepompen van KRONOTERM kunt u HIER contact met ons opnemen.
